Vernieuwing van Toezicht: naar responsieve toezichtpraktijken

Het publieke toezicht staat onder druk vanwege veranderingen in de maatschappelijke context. Door onder andere aanhoudende kritiek vanuit ondertoezichtstaande organisaties, burgers, media en politiek, de horizontalisering van de samenleving en het toenemende netwerk karakter van publieke dienstverlening klinkt er een roep om het toezicht te vernieuwen. Het NWA programma Vernieuwing van Toezicht beantwoordt de vraag hoe die verandering eruit moet zien en organiseert het proces van verandering in een Community of Practice en leergangen. Door voortdurende interactie tussen wetenschappers en toezichtorganisaties, ontwikkelen zich responsieve toezichtspraktijken die als voorbeeld kunnen dienen voor vernieuwd toezicht.
Responsiviteit is het overkoepelende kernbegrip om de gewenste vernieuwing van toezicht te duiden. Responsiviteit is in deze context het openstaan voor ontwikkelingen in de buitenwereld waarbij de toezichthouder een meer horizontale verhouding met burgers en dienstverleners tot uitgangspunt neemt. Responsief toezicht kent een grotere legitimiteit en effectiviteit en is beter in staat publieke waarden te borgen in een snel veranderende wereld. Responsiviteit kan invulling krijgen op strategisch, organisatorisch en operationeel niveau, en ontstaat uiteindelijk als die drie niveaus met elkaar in lijn zijn. De drie projecten in fase I gezamenlijk, leveren inzicht in responsieve praktijken.
Het programma onderzoekt hoe responsief toezicht tegelijkertijd gezaghebbend kan zijn; hoe responsief toezicht kan inspelen op netwerkvormen van samenwerking, en hoe toezicht responsief kan zijn naar de wensen en behoeften van burgers. Deze thema’s staan centraal in de onderzoeksprojecten in Fase I van het programma (zie appendix). Fase II biedt (1) een synthese van de inzichten vanuit de drie projecten met het oog op responsiviteit (2) organiseert een Community of Practice om te experimenteren met responsieve toezichtpraktijken en (3) verspreidt de opgedane inzichten via kennisproducten, bijeenkomsten en leergangen. Conform de wens van de betrokken toezichthouders sluiten we hierbij aan bij bestaande kennisnetwerken met wie we nauw zullen samenwerken in dit project.